Wat is ethiek voor mij?   Filocafé 09 oktober 2011

Ethiek of ethisch handelen = op zo'n manier handelen dat het belang van alle mensen centraal staat, van welk ras, geslacht, afkomst, geloofsovertuiging of leeftijd... ze ook zijn.

Ethische handelen is moreel gedrag om het goede te doen en het kwade te vermijden.

Wanneer enerzijds de individuele vrijheid de maat zou zijn voor alles, dan riskeert de gerichtheid op het eigen ik, onevenredig te groeien en dan glijden we af naar materialistisch egoïsme.

Wanneer anderzijds de collectieve gelijkwaardigheid de maat zou zijn voor alles, dan riskeert de individuele vernieuwing en creativiteit te verwateren. In dit geval glijden we af naar een verstarde maatschappij.

In ethiek bevordert het individu de gemeenschap en bevordert de gemeenschap ook het individu.

i.a.w.:Het individu mag in zijn steven naar vrijheid geen schade toebrengen aan de gemeenschap en tegelijk mag de gemeenschap in het eventueel streven naar gelijkwaardigheid het individu niet tekort doen.

Ethiek zoekt mijn inziens het evenwicht of de harmonie tussen beide.

Er is dus geen andere keuze dan de weg van deze ambivalentie of deze twee sporen te bewandelen, zoals een koorddanser het evenwicht zoekt op een slappe koord.

Van Dale zegt over ethiek: <praktische wijsbegeerte die handelt over wat goed en kwaad is>.

De Winkler Prins zegt dan weer: <Ethiek is de leer aangaande het zedelijk gedrag van de mens overeenkomstig de norm van goed en kwaad>

Omdat ik er van uit ga dat mensen enkel <goede daden> en <goed bedoelde daden> stellen, spreek ik dus liever over goed bedoeld, in plaats van over ‘kwaad en slecht’.

Het lijkt een woordspel en pure semantiek, maar het betekent een wereld van verschil, vooral omwille van het respect dat wij ten gronde dienen te hebben voor elke mens, zelfs diegene die helemaal verloren lijkt voor de maatschappij. Die laatste kunnen we dan als een <onwetende> beschouwen die nog in de beginfase van zijn ‘groeipad’ staat.

Tegelijk dienen we ook voldoende realist te zijn : Het is onmogelijk in de korte tijd die wij hier op aarde vertoeven, om ‘alle’ mensen dichter bij een ethischer vooruitgang te brengen. Wij kunnen dat enkel zeer behoedzaam proberen met de mensen die als het ware, ons levenspad kruisen of waar wij mee in contact komen, door toeval of niet. Maar omdat we best in eigen spiegel kijken op het ethische vlak, kunnen we liefst ‘eerst voor eigen deur vegen’.

Wat mij betreft, mijn enige ambitie is <de wereld mooier achter te laten dan ik hem gevonden heb, al was het maar één klein stofje dat ik er zou opruimen>. Bram Vermeulen zingt het zo mooi: <Ik heb een steen verlegd, in een rivier op aarde. Het water gaat er anders dan voorheen.>.

In mijn geval is een steen nog te groot en hou ik het liever bij een 'stofje' …in vergelijking  met de immense wereld rondom en met de lange geschiedenis voor en achter ons.

Misschien lijkt ethiek, normen en waarden dan nogal op “een opgestoken vingertje”. Het zij zo, ik heb geen andere keuze dan een ethisch perspectief.

Wie ethisch handelt of wie als dienstverlener of politicus iets wil veranderen, kan best optreden zoals een hersenchirurg : met uiterste voorzorg, precisie en nazorg.

In een democratie die streeft naar vooruitgang heeft ethiek zijn plaats. Daarin is justitie dan ook de corrigerende hoeksteen voor de andere machten, op voorwaarde dat ze rechtvaardigheid nastreeft, zowel voor het individu als in verband met de collectieve belangen. Wij en de ander. De ander en wij.

Finaal kan men de vraag stellen (Beste liefhebbers van filosofie: U had toch geen antwoord verwacht aan het einde van deze column, of?)  Dus finaal kom ik bij de vraag die komt uit een bericht over het filocafé te Breda in sept. 2008, waarin men leek te insinueren dat ethiek wat achteruit gaat in de maatschappij:

Moeten we omwille van de maatschappij, ‘de vorming van individueel ethisch gedrag’ nastreven of zal er vanzelf een nieuwe morele cultuur ontstaan zonder dat we ons daar actief mee bezig dienen te houden?

Philippe