DEMOCRATIE

Door de problemen in Griekenland en Italië kraakt Europa in zijn voegen. Deze landen waren de bakermat van onze beschaving. Zo gaf Athene zo’n 2500 jaar geleden het startsein voor het nadenken over democratie. Griekse filosofen staan in alle handboeken over politieke filosofie.

Met de huidige eurocrisis staat de democratie onder druk en niet alleen in Griekenland en Italië.

Veel protestbewegingen keren zich tegen de huidige regeringen of tegen alle politieke partijen. Zo wordt politiek een vies woord. Democratie kan echter niet zonder politiek, bovendien: ook de protestbewegingen zijn politiek.

Een aantal radicale protestbewegingen menen te weten wat het volk denkt en spreken namens het volk. Toch is het gebruik van het woord volk vaak misleidend. Het volk is geen eenheid en is verdeeld over de vraag hoe een land bestuurd moet worden.

Tot nu toe hebben we geen betere manier gevonden om een land te besturen dan de parlementaire democratie. Door het organiseren van referenda kan in een aantal landen de bevolking zich uitspreken over voorstellen, waar de regering zich aan moet houden. De referenda die door burgerinitiatieven worden afgedwongen worden vaak gezien als een vorm van directe democratie. In de staat Californië worden veel referenda gehouden, zo is er belastingverlaging afgedwongen maar worden er ook nieuwe investeringen gevraagd. Zo is de financiële situatie van deze staat bijzonder slecht geworden.

Het grote nadeel van volksraadplegingen is dat sommige ingewikkelde beleidswijzigingen worden gereduceerd tot een simpel ja of nee.

Soms staat de uitkomst van een referendum op gespannen voet met de grondwet bv. de uitspraak op het verbod van minaretten in Zwitserland, deze minaretten zouden een gevaar voor Zwitserse cultuur vormen. Dit heeft Arnon Grunberg tot de volgende uitspraak gebracht “Van een volk dat op het gebied van cultuur nooit verder gekomen is dan de uitvinding van de koekoeksklok, kun je zo’n uitspraak verwachten”

Burgerinitiatieven zijn toch belangrijk om politici bij de les te houden.

Zo was er hier onlangs in België een burgertop van 1000 willekeurig geselecteerde burgers die oplossingen probeerden te vinden voor de huidige problemen van het land.

De initiatiefnemers willen de relaties tussen de burgers en de politici opnieuw uitvinden. Dit is zeker te waarderen maar het zal de verdeeldheid over een eventuele staatshervorming voorlopig nog niet wegnemen. Toch is het sluiten van compromissen een belangrijk onderdeel van elke democratie om zo verder te kijken dan welk partijbelang dan ook.

Democratie blijft een belangrijke verworvenheid, waar we zuinig op moeten zijn, juist in tijden waar deze democratie onder druk staat. De mogelijkheid openhouden om je door een ander te laten overtuigen is een goede houding voor burgers en politici.

Mochten jullie je willen verdiepen in begrippen zoals volk, volkswil, rechtstaat en democratie heb ik nog wel een waarschuwing:

Goede ideeën uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst, dus voordat je boeken over deze onderwerpen ter hand neemt, lees de filosofische bijsluiter. Op de voorkant van sommige boeken staat al de waarschuwing:

Kan de gemoedsrust ernstige schade toebrengen.

Ad Bakker

13-11-2011