Filocafé Gent – Verslag 6 januari 2008
Het eerste Filocafé in Gent wordt geopend door Eva. Zij heet iedereen welkom op deze driekoningen (6 januari). Deze “dag dat de wijzen samen op zoek gingen” is een mooi moment om van start te gaan met het Filocafé in Gent.
Zij verwijst naar de uitspraak van Heidegger dat “filosofie filosoferen is”, waarmee het levende en voortdurend-in-beweging zijn van het denken aangeduid wordt. Filosofie is geen geschiedenis van de filosofie en de betekenis van begrippen is niet absoluut en onbetwistbaar. Het is doorheen gesprekken met anderen dat we samen concepten en woorden invulling geven. Filosofie is dus een werkwoord (filosoferen), een activiteit. Betekenissen worden gecreëerd door mensen, en hoe meer verschillende mensen zich over een zaak buigen, hoe meer perspectieven er op een zaak geboden worden. Zoals Nietzsche schrijft: “Hoe meer ogen, verschillende ogen, we voor dezelfde zaak weten te gebruiken, des te vollediger zal ons ‘begrip’ van deze zaak zijn.”
De muziekgroep Ladybird brengt het mooie en toepasselijke ‘No Frontiers’ (zijn er grenzen aan denken?) en Kristof van Rossem heet iedereen welkom in dit eerste Filocafé in Gent.
We vliegen er onmiddellijk in en Kristof vraagt om per tafel een prikkelende vraag voor te stellen om die namiddag over te reflecteren. Hij heeft een blaadje met vragen mee ‘ter inspiratie’, maar dat blijkt niet nodig: enthousiast geroezemoes klinkt doorheen het Volkshuis en twintig minuten later prijken volgende boeiende vragen op de flip-over:
1) Is de mens meer waard dan een dier? (1)
2) Waarom is een mens volgzaam? (2)
3) Zijn we echt vrij in onze keuzes? (5)
4) Wat is de (on)zin van ambitie? (9)
5) Hoe ontstaat een grens? (1)
6) Wat gebeurt er in mijn hoofd als ik mij erger? (10)
7) Hoe komt het dat twee mensen zich aangetrokken voelen tot elkaar? (4)
8) Hoe belangrijk is het libido? (2)
9) Wat maakt iemand schuldig? (1)
Na een eerste stemronde blijven de vragen ‘wat gebeurt er in mijn hoofd als ik mij erger?’ en ‘wat is de (on)zin van ambitie?’ over. Een volgende en definitieve stemronde zorgt ervoor dat “Wat is de zin of onzin van ambitie?’ wordt gekozen.
Uit de eerste gedachten komt naar voren dat, wanneer we willen kijken naar de zin of onzin van ambitie, we misschien een onderscheid moeten maken tussen gezonde ambitie, ongezonde ambitie en zaken die geen ambitie zijn. Maar hoe maak je dan weer het onderscheid tussen gezonde en ongezonde ambitie? Welke ambitie kan je ‘gezond’ noemen en welke ongezond?Misschien kunnen we verschillende gradaties onderscheiden in ambitie?
Ambitie moet ook onderscheiden worden van het doel dat men via de ambitie wil bereiken. Gezond is dan dat men hierin een evenwicht probeert te bewaren.
Nu klinken heel wat reacties: is ambitie dan gelijk aan de weg naar dat doel? Of is het eerder de drijfkracht, de “drive” die hieraan ten grondslag ligt?
Na verdere analyse blijkt ambitie noch het doel, noch de weg naar het doel te zijn, maar wel hoe je die weg bewandelt. Opnieuw wordt opgemerkt dat dit op een gezonde of ongezonde manier kan gebeuren en dat het erop aankomt een evenwicht te vinden.
Een nieuwe gedachte wordt aangebracht: misschien moet er een onderscheid worden gemaakt tussen ‘motivatie’ (een keuze om iets te doen) en ambitie als ‘motor’, als energie. Dit laatste heeft de één al meer dan de ander en kies je niet.
De barman heeft ondertussen gepiept in het woordenboek en vermeldt dat ambitie daar geduid wordt als ‘eerzucht’. Kunnen we daar iets mee? Wat is de relatie tussen ambitie en eer? Iemand merkt op dat ambitie vooral werkgerelateerd is en verbonden moet worden aan eer en status.
De meeste andere cafégangers menen dat ambitie ruimer gaat dan enkel het werk. Het woord ambitie wordt dan ook opnieuw verruimd en wordt beschouwd als ‘levenskracht’. Iemand heeft het zelfs over ‘libido’ (hoe zou dat nu toch komen ;)?)
Mensen en dieren zijn daarin volgens haar hetzelfde. Of heeft ambitie met persoonlijke voldoening te maken?
Opnieuw wordt afgewogen hoe ‘bewust’ en ‘gekozen’ ambitie is. Levenskracht verwijst naar instinct en de ‘motor ‘ zoals hoger beschreven, terwijl ambitie misschien toch eerder om een bewust iets gaat.
We keren terug naar de opmerking van ‘persoonlijk voldoening’. Wat is de rol van zelfbevestiging in ambitie? Ambitie is je inzetten voor iets, en dat is gerelateerd aan zinvolheid. Je zet je in voor iets, en haalt daar iets uit voor jezelf.
Het kan ook gaan om er iets uit te halen voor iemand anders.
De tijd vliegt en er rest ons nog een half uurtje…We besluiten om het gesprek over wat ambitie nu precies is te verruimen naar de oorspronkelijke vraag naar de zin of onzin van ambitie.
Iemand merkt op dat ambitie onzinnig kan zijn: je kunt zodanig opgaan in je ambitie, dat je je te weinig inzet voor een ander. Opnieuw wordt opgemerkt dat ambitie enkel zinvol is als je er iets voor jezelf kunt uithalen en ook voor iemand anders. Hierin moet je een evenwicht trachten na te streven.
Klopt deze gedachte? Laat ons eens onderzoeken of er dingen bestaan die zinvol zijn om na te streven, maar toch alleen op het eigen profijt gericht zijn.
We lijken tot enkele voorbeelden te komen (vb. pluchen beertje verzamelen). Hoe zit het met de ambitie van Bill Gates? Is dat zinvolle ambitie of onzinvolle?
Vanaf wanneer wordt een zinvol iets onzinvol? Moeten we niet kijken naar het doel van de ambitie?
Kan iets zinvol zijn als er schade wordt berokkend aan anderen? Misschien wel, als we dit blijven herinneren. Misschien moeten we een onderscheid maken tussen zinvol, niet zinvol, en “een slechte zin”…
Hoewel de ‘zin’ er nog in zit, is de namiddag tot een eind gekomen en zit ons eerste filocafé erop…Sommigen merken op dat we heel lang bij de ‘semantische discussie’ van “wat betekent nu precies ambitie?” zijn blijven stilstaan. Eva merkt op dat dit natuurlijk juist het filosofische gesprek uitmaakt: samen gaan zoeken naar wat een woord kan betekenen en hoe we die betekenis al of niet kunnen afbakenen. De cafébaas Yvan merkt op dat het een eerste kennismaking met het filosoferen was vandaag en dus nog volop aan het zoeken zijn wat filosoferen in de praktijk inhoudt. We moeten niet te ambitieus zijn…;)