Verslag Filosofisch Café van 13 mei 2007

Moderator: Christel Desmaretz

Welkomstwoordje door Koen Peeters

Koen nodigt iedereen uit voor het filoweekend te Veere.

We kiezen vandaag uit 6 mooie vragen ingediend door de deelnemers

Onderwerp	Aantal stemmen
Wat drijft ons?	8
Heeft mededogen een plaats in onze westerse maatschappij?	2
Is dialoog wel mogelijk als taal meerduidig is·?	3
Kan de ene mens belangrijker zijn dan de andere!	2
Mag je liegen?	3
Is traditie schadelijk?	3

Verkozen vraag: Wat drijft ons?

We beginnen met het oplijsten van losse gedachten bij de vraag om die nadien wat diepgaander te onderzoeken. Er worden zaken genoemd zoals behoefte, nestbouwerij, hoop en liefde, maar ook gemis, frustratie en angst. Al snel hebben we een uitgebreide lijst van ideeën die op het eerste zicht heel uiteenlopend lijken. We zullen moeten nagaan of we in dit alles een gemeenschappelijk gegeven kunnen ontdekken.

Het eerste wat naar voren komt is het eeuwenoude “nature-nurture” vraagstuk. Worden we gedreven door onze genen of is het allemaal conditionering en opvoeding? En zijn deze twee wel los te koppelen van elkaar? Wat te denken van bv “eigenbelang” als drijfveer. Lang is aangenomen dat dat ingegeven wordt door opvoeding. Tegenwoordig spreken antropologen van het “zelfzuchtige gen” dat noodzakelijk zou zijn voor het in stand houden van de mens (als individu en als soort). Zijn het zulke onbewuste motieven of is het een vorm van instinct of intuïtie wat ons drijft?

Een groot aantal deelnemers is van mening dat we gedreven worden door een altijd aanwezige overlevingsdrang. Overleven moeten we in deze context ruimer zien dan alleen fysiologisch in leven blijven. Vanaf onze geboorte leven we in de strikte zin van het woord. Maar we willen ons leven op een bepaalde manier kleur geven, er een invulling aan geven. Dat wat ons daarbij drijft, ons bepaalde keuzes laat maken, is wat hier bedoeld wordt met overleven. Het is wat de Franse filosoof Henri Bergson “l’élan vital” noemt. Misschien is het dat wat ons op zondagmiddag naar het filosofisch café “drijft” i.p.v. bijvoorbeeld naar een voetbalmatch. Als we overlevingsdrang op deze manier begrijpen, vallen wellicht een heel deel van de motieven die we vandaag bespreken onder deze noemer.

Sommigen noemen dit “élan vital” misschien HET verlangen. Bewust of onbewust verlangen naar geluk, naar een goed gevoel, naar veiligheid. We vragen ons af waar dit verlangen vandaan komt. Misschien ontstaat het juist vanuit een zeker gemis. Een alledaags voorbeeld bij dit vraagstuk is het verband tussen behoefte en reclame. Speelt reclame in op een behoefte of creeërt reclame juist de behoefte? Of ontstaat verlangen vanuit een angst: angst voor de leegte, voor het niet-bestaan.

Anderen zien dan weer het streven naar nalatenschap als primaire drijfveer. We willen allemaal iets nalaten en op die manier de dood overstijgen. Voor sommigen is dat het krijgen van kinderen, voor anderen is dat muziek maken of een een kunstwerk nalaten. Hoe dan ook willen we allemaal op de één of andere manier gezien/gehoord worden, willen we herinnerd worden. Nadat we als het ware in het leven geworpen zijn, voeren we een constante strijd voor ons bestaansrecht.

In ons onderzoek naar wat ons drijft, zijn er vanmiddag nog zoveel andere aspecten opgenoemd: verbazing (soms in de vorm van verwondering, soms eerder verontwaardiging), het toeval, God, het streven van de mens naar groter complexiteit...

Zoals we regelmatig ervaren tijdens het filosofisch café was ook nu de middag te kort om dit alles uitgebreid te bespreken en eindigden we met evenveel (of meer??) vragen dan toen we begonnen. We stelden vragen en vonden antwoorden die op hun beurt weer nieuwe vragen opriepen. Hopelijk is die voortdurende zoektocht voor u (net zoals voor mij) een drijfveer om er volgende keer weer bij te zijn.

Christel