Op 8 april komen de paasklokken langs in het filosofisch café Antwerpen. Ze laten zich van hun meest filosofische kant zien door, naast de gebruikelijke chocolade, een aantal niet zo alledaagse vragen in het rond te strooien. Onze bezoekers gaan er enthousiast mee aan de slag. Ze onderzoeken welke vragen interessant en bruikbaar zijn om – eventueel in geherformuleerde vorm - een namiddag over door te bomen. Ook eigen vragen worden nog ingebracht. Dat levert volgende buit op:
1. Kan je liefde zien? 2 stemmen
2. Is godsdienst opium voor het volk? 1 stem
3. Hoe weten we wat echt is? 5 stemmen (eerste ronde), 11 stemmen (tweede ronde)
4. Aan wie stellen we onze vragen? 6 stemmen (eerste ronde), 11 stemmen (tweede ronde)
5. Draagt filosofie bij tot het pad der wijsheid? 2 stemmen
6. Waarom worden de rokken korter? 1 stem
7. Wanneer zijn macht en geweld noodzakelijk? 2 stemmen
8. Is trots een terechte emotie? 1 stem
9. Zijn er onterechte emoties? 1 stem
Na de tweede ronde laten we het lot beslissen of het vraag 3 of 4 wordt. Simpelweg: KOP of LET? Vraag 3 wint: ‘Hoe weten we wat echt is?’
Een aantal deelnemers gaan spontaan op zoek naar een antwoord op de vraag: ‘Wat is echt?’ Dat leidt tot uitspraken zoals: ‘Echt is wat ik aanneem, wat ik geloof.’ Of: ‘Echt is wat beantwoordt aan de werkelijkheid.’ Er wordt ook verwezen naar Plato, die geloofde in het wezen van de dingen. Daarbij rijst algauw de vraag of we met onze zintuigen het ‘echte’ kunnen bereiken. Misschien is echtheid wel onmogelijk en zijn we altijd gebonden aan contexten, aan onze subjectieve ervaringswereld en ons eigen referentiekader. Misschien is echtheid enkel arbitrair te bepalen en gebonden aan afspraken en normen. Er komen hierbij enkele voorbeelden:
-Is een speelgoedauto echt? Of alleen de auto van papa?
-Als kinderen een trein bouwen met stoelen, is die trein dan echt of niet?
Voor een aantal mensen wordt het stilaan echter duidelijk dat we niet te lang mogen stilstaan bij een inhoudelijk onderzoek van wat ‘echt’ is. Dan gaan we immers voorbij aan de eigenlijke vraag, die luidt: HOE WETEN WE wat echt is? Het enige antwoord dat voorlopig op tafel komt, is dat van Descartes: Via de methode van absolute twijfel kan je tenminste weten dat het subject bestaat, want het subject denkt. Je kan aan alles twijfelen, maar niet aan het feit dat je twijfelt. Helaas is dit een ‘geleend’ antwoord, en het overgrote deel van de deelnemers kan er concreet niet meteen iets mee.
Een andere suggestie die pas helemaal op het einde van het gesprek wordt gedaan, is de volgende: We weten dat iets echt is als het collectief herkenbaar is. En die herkenning zou op een intuïtieve manier moeten verlopen. Met andere woorden: Als iets intuïtief herkenbaar is door meerdere personen, dan moet het toch ook wel echt bestaan. Associatief wordt nu ook nog een extra dimensie van het woord echtheid vernoemd, met name ‘authenticiteit’.
En dan is het al afgelopen… We eindigen het gesprek met gefronste wenkbrauwen en vragende gezichten.
Mijn beschouwing achteraf:
Opvallend aan deze namiddag is dat we tijd te kort kwamen om de kwestie echt ten gronde te onderzoeken. Ik meen dat dit twee redenen heeft. Enerzijds hebben we lange tijd rondgezworven in het zijpad van de ‘echtheid’ zelf. Anderzijds moesten we vaststellen dat het citeren van filosofen als Descartes en Plato ons niet verder hielp als het erom ging een gezamenlijk onderzoek te voeren, waarbij iedereen betrokken kon blijven.
Toch blijft me van dit filosofisch café bij dat het ook een aantal kenmerken van een écht filosofisch café had. Waarom?
1° We kregen een bijzonder prikkelende en uiterst filosofische uitgangsvraag voorgeschoteld.
2° We voerden een zeer langzaam gesprek, we vertraagden en brachten geduld op. Deelnemers namen hun tijd om zijwegen in te slaan, en tegelijkertijd wezen ze elkaar herhaaldelijk op de focus in de vraag: het ‘HOE WETEN WE DAT…’
3° We eindigden met het gevoel dat over deze kwestie het laatste woord nog lang niet gezegd is. De vraag bleef boeiend tot het einde toe.
Ik dank u allen zeer hiervoor!
Sandra