Verslag Filosofisch Café   12 november 2006

Moderator: Christel Desmaretz

 

Welkomstwoordje door Koen Peeters

 

De vragen/stellingen die door de deelnemers naar voor werden geschoven

Onderwerp

Aantal stemmen

·        Is echte communicatie mogelijk als we allemaal uniek zijn?

·        In hoeverre is onafhankelijkheid mogelijk?

·       Zijn we inderdaad uniek?

·       Is de opkomst van de filosofie een afzetten tegen materialisme?

·      Wat is het veiligheidsgevoel?

·       Wat is bezit?

 

3

9

1

0

 

7

1

 

 

Verkozen vraag: In hoeverre is onafhankelijkheid mogelijk?

Zoals zo vaak blijkt de vraag minder eenvoudig dan hij op het eerste zicht lijkt. De meningen liggen dan ook nogal uit elkaar.  Iemand stelt heel radicaal: Ik ben uniek en bijgevolg volkomen onafhankelijk. Mijn gedachten zijn van mezelf en worden niet door anderen beïnvloed  Als ik beslis om van mening te veranderen is dat mijn vrije keuze, dus blijf ik onafhankelijk. Maar lang niet iedereen is het daarmee eens. Als heel snel wordt een onderscheid gemaakt tussen materiële of fysische onafhankelijkheid enerzijds en psychische of geestelijke ononafhankelijkheid anderzijds. Iedereen zal inzien dat we afhankelijk zijn van voedsel, van onderdak, van warmte, van zonlicht...om in leven te blijven. Maar dat zijn louter materiële/fysische afhankelijkheden. Hoe het zit met geestelijke (on)onafhankelijkheid is minder duidelijk. De indiener van de vraag  probeert het met een voorbeeld. Hij moet nu eenmaal eten en heeft er daarom geen probleem mee om afhankelijk te zijn van de bakker. Maar hij zal geen geld lenen van familie of vrienden omdat hij daar níet afhankelijk van wil zijn. Maar maakt hem dat dan ook ONafhankelijk? Is er m.a.w. een verschil tussen onafhankelijk en niet-afhankelijk?

In dit voorbeeld speelt het aspect macht een rol. Iemand die je geld leent zou daar misbruik van kunnen maken, terwijl dat bij, zeg maar de bakker, niet het geval is. Maakt dat het verschil? Gaat het hier niet om het verschil tussen je onafhankelijk voelen en echt onafhankelijk zijn? Een aantal deelnemers menen dat echte ononafhankelijkheid wellicht een illusie is, maar dat het je toch een prettig gevoel kan geven.

Er wordt geopperd dat er twee niveaus zijn in het al dan niet onafhankelijk (kunnen) zijn. Er is aan de ene kant de individuele mentale capaciteit. Aan de andere kant zijn er allerlei externe factoren zoals cultuur, opvoeding, religie.

Kan je in een toestand van volledige lichamelijke/materiële onafhankelijkheid of wanneer er sprake is van macht toch geestelijk onafhankelijk blijven? Sommigen menen van wel en halen Nelson Mandela aan als voorbeeld. Maar er wordt ook ingebracht dat we nu eenmaal in een maatschappij, een sociale context leven, hoe beperkt die ook kan zijn. We gaan allerlei relaties aan en kunnen dus per definitie nooit volledig geestelijk of emotioneel onafhankelijk zijn. En het lijkt erop dat we dat ook niet echt willen.

Heeft het dan met vrijheid te maken? De vrijheid om te kiezen van wie/wat je afhankelijk wil zijn? Bepaalt juist die vrijheid je ononafhankelijkheid? Sartre en De Beauvoir worden geciteerd: We zijn gedoemd tot vrijheid. De vrijheid om al dan niet afhankelijk te zijn hangt samen met een bepaalde creativiteit. Je moet de keuzes die je hebt kunnen zien en er op een creatieve manier mee omgaan. Hiermee komt meteen ook een ander aspect naar voren nl. verantwoordelijkheid. We zijn verantwoordelijk voor onze eigen vrijheid, voor onze keuzes, wordt gezegd. Als het over onafhankelijkheid gaat lijkt die verantwoordelijkheid op verschillende vlakken te zitten. Er wordt verwezen naar de zorgethiek. Een zorgverlener heeft een zekere  verantwoordeljkheid naar de verzorgde toe. Tegelijk draagt diegene die zorg-afhankelijk is ook de verantwoordelijkheid om die zorg te (willen) ontvangen 

We denken ook na over het verband tussen (on)afhankelijkheid en individualisme. Zijn we in onze individualistische maatschappij ook onafhankelijker dan in samenlevingen waar dit minder uitgesproken is? We komen er niet uit.

 

Is ononafhankelijkheid inderdaad een illusie die ons een goed gevoel bezorgt? We zijn vandaag in Den Hopsack in ieder geval afhankelijk van de gekozen vraag, van wat de aanwezigen allemaal te vertellen hebben, van wat de barman allemaal te schenken heeft... Ondanks dat...illusies of niet...is het toch weer een fijne namiddag geworden.

 

Terug